Doorsnede van een Bedaffair matras zonder gifstoffen, met lagen pocketvering, paardenhaar, biologische wol en hennep.

Matrassen zonder gifstoffen: Waarom het RIVM waarschuwt en hoe je gezond slaapt

Zitten er giftige stoffen in matrassen?

Matrassen kunnen chemische stoffen bevatten. Schuimmatrassen van polyurethaan, een plastic (zoals koudschuim en traagschuim), geven vooral als ze nieuw zijn vluchtige organische stoffen (VOS) af. Vuilafstotende tijken kunnen PFAS bevatten. Voor een matras zonder VOS, schuim van plastic en chemische vlamvertragers raadt WaarZitWatIn van de overheid natuurlijke materialen aan, zoals paardenhaar, schapenwol en biologisch katoen.

Doorsnede van een Bedaffair matras van natuurlijke materialen zoals natuurlatex, wol en paardenhaar.

Je brengt ruim een derde van je leven door in bed. Het is de plek waar je lichaam herstelt van de dag en je geest tot rust komt. Maar is die plek wel zo schoon als je denkt? Steeds meer mensen stellen kritische vragen over de lucht in hun slaapkamer en de materialen waarop ze slapen.

Het RIVM en WaarZitWatIn, de voorlichtingssite van de Rijksoverheid, laten zien welke stoffen er in een matras kunnen zitten. Denk aan vluchtige organische stoffen (VOS) uit schuim, soms weekmakers en soms resten van bestrijdingsmiddelen. Hun advies is om een nieuw matras eerst minstens 72 uur te luchten.

Wil je een matras zonder VOS, schuim en vlamvertragers? Dan raadt WaarZitWatIn een matras van 100% natuurlijke materialen aan, zoals paardenhaar, schapenwol en biologisch katoen.

Voor Bedaffair is dit geen nieuw verhaal. Sinds 1994 maken Marjolein en Arend Vaders bedden van natuurlijke materialen. Ze geloven dat je het best slaapt op een bed dat ademt en waar niets in zit wat er niet in hoeft. In 2022 won Bedaffair de vtwonen&design Sustainable Living Award in de categorie Beste Duurzame Merk.

In dit artikel lees je wat er in een matras zit, wat officiële bronnen erover zeggen en waar je op let als je een matras zonder gifstoffen zoekt. We slapen immers zo'n 25 jaar van ons leven. Er is geen meubel in huis waar je zo lang achter elkaar in ligt als je bed.

Wat zit er in een matras? De onzichtbare waarheid over een gezond matras

Bij een nieuw bed let je waarschijnlijk op comfort, uitstraling en prijs. Maar wat zit er onder die witte hoes? Volgens het RIVM worden bij het maken van polyurethaanschuim, een plastic (zoals koudschuim en traagschuim), onder meer katalysatoren, weekmakers, vlamvertragers en stabilisatoren gebruikt.

Ook de buitenkant van een matras, de tijk, krijgt na het weven soms een extra behandeling. Bijvoorbeeld om de stof waterafstotend of antibacterieel te maken. Om textiel water- en vuilafstotend te maken, worden PFAS gebruikt.

In 2023 onderzocht de NVWA 33 kleding- en textielproducten die water- of vuilafstotend waren gemaakt. In alle 33 vond ze een vorm van PFAS, en in twee producten meer dan wettelijk is toegestaan. Koop je een matras, bed of bank met een vuilafstotende stof? Vraag dan hoe die stof is behandeld.

Consumenten vragen zich tegenwoordig steeds vaker af: 'Zitten er giftige stoffen in matrassen?' en 'Welke matrassen zijn giftig?'. Het eerlijke antwoord is genuanceerd. Volgens WaarZitWatIn zijn matrassen veilig bij normaal gebruik, als je een nieuw matras eerst 72 uur lucht. Voor weekmakers maakt de site wel een kanttekening: voor zwangere vrouwen en kleine kinderen kan er een risico zijn.

Daar komt bij dat je elke nacht zo'n acht uur met je neus en mond vlak boven je matras ligt. Wie zo weinig mogelijk stoffen wil inademen, kiest bewust.

Het RIVM wijst nog op iets anders. Matrassen die nu worden afgedankt, kunnen stoffen bevatten die vroeger waren toegestaan en nu strenger zijn geregeld. Worden zulke matrassen gerecycled tot bijvoorbeeld ondertapijt of isolatiemateriaal, dan kunnen die stoffen in nieuwe producten terechtkomen. Volgens het RIVM is daar meer onderzoek naar nodig. Wie dit wil vermijden, kiest voor een bed en matras van natuurlijke materialen.

Het polyurethaan schuim matras uitgelicht voor een matras zonder gifstoffen

Kijk je naar de inhoud van gewone matrassen, dan kom je al snel uit bij polyurethaanschuim (PUR-schuim), een plastic. Veel mensen vragen ons: is polyurethaan hetzelfde als koudschuim? Ja. Koudschuim, traagschuim (memory foam) en comfortschuim zijn allemaal polyurethaanschuim. Ook in een hybride matras zit dit schuim, bovenop de veren. Het wordt gemaakt uit aardolie, met onder meer isocyanaten.

Dan de logische vraag: is koudschuim giftig? En wat is beter: koudschuim of natuurlatex? Fabrikanten zeggen dat het eindproduct stabiel is. Toch ruik je bij een nieuw schuimmatras vaak een chemische geur: dat zijn vluchtige organische stoffen die vrijkomen.

Bovendien slijt schuim. Door vocht, lichaamswarmte en wrijving verliest het zijn veerkracht en kan het kleine plasticdeeltjes afgeven. Een matras van veerkrachtige natuurlatex en stevig paardenhaar biedt ondersteuning die langer meegaat.

Welke matrassen zijn gifvrij?

Wie weet wat er in een gewoon matras kan zitten, wil vooral weten: welke matrassen zijn gifvrij? Voor ons betekent een matras zonder gifstoffen: geen schuim van plastic (zoals koudschuim en traagschuim), geen chemische vlamvertragers, geen PFAS-behandeling en geen bestrijdingsmiddelen. In onze matrassen zit geen vulling van kunstvezel, en de tijken zijn zonder polyester, een plastic (zoals het pet van petflessen).

Al onze natuurlatex matrassen hebben een onafhankelijk keurmerk: GOLS, QUL of de eurolatex ECO-standaard, afhankelijk van het model. GOLS staat voor biologische natuurlatex. QUL en eurolatex testen op schadelijke stoffen en op wat een matras aan de lucht afgeeft. Deze keurmerken stellen strenge eisen en worden onafhankelijk gecontroleerd.

Onze pocketvering matrassen, dekbedden en kussens maken we met biologische wol en biologisch katoen.

Welk type matras is het minst giftig?

Het minst giftige matras is een matras van natuurlijke materialen zoals natuurlatex, paardenhaar en biologische wol, zonder chemische behandelingen. Een bekende bron van chemicaliën in schuimmatrassen zijn chemische vlamvertragers.

In Nederland is het niet verplicht om matrassen, meubels en bedden met vlamvertragers te behandelen. In Engeland en Ierland wel. Koop je een matras, bank of bed in het buitenland, dan kunnen er dus vlamvertragers in zitten. Ook in matrassen voor hotels en zorginstellingen worden ze soms gebruikt.

Volgens WaarZitWatIn kunnen vlamvertragers met broom effect hebben op (de ontwikkeling van) het zenuwstelsel en de hersenen, en kunnen ze hormoonverstorend werken. Fosfaatvlamvertragers, zoals trifenylfosfaat, beïnvloeden waarschijnlijk bepaalde hormoonprocessen. Vlamvertragers kunnen in huisstof terechtkomen, en zo adem je ze in of slik je ze in.

Bij Bedaffair gebruiken we geen chemische vlamvertragers. In bijna al onze matrassen zit schapenwol, en wol heeft van nature bijzondere eigenschappen. Wol is moeilijk ontvlambaar: het vat pas vlam rond de 600 °C. Het smelt en druppelt niet, anders dan polyester, een plastic (zoals het pet van petflessen), en het dooft vanzelf als de vlam weg is.

Veilige en PFAS-vrije meubelstoffen

Een gezonde slaapkamer stopt niet bij de kern van het matras. Ook de stof van een gestoffeerd bed, boxspring of bank telt mee. In het onderzoek van de NVWA bevatten alle onderzochte water- en vuilafstotende textielproducten PFAS.

De meubelstoffen uit onze eigen Bedaffair collectie, voor onze zitbanken, gestoffeerde ledikanten en boxsprings, zijn gemaakt van gerecyclede wol en gerecycled katoen, zonder synthetische vezels. Ze zijn PFAS-vrij. Zoals al het textiel in de EU voldoen ze aan REACH, de Europese wet die het gebruik van schadelijke chemische stoffen beperkt. Wol is van nature vuil- en vochtafstotend; daar is geen chemische coating voor nodig.

Vluchtige organische stoffen slaapkamer: Een sluipend risico voor jouw matras zonder gifstoffen

Een van de onzichtbare boosdoeners in huis zijn vluchtige organische stoffen (VOS). Dat zijn stoffen die al bij kamertemperatuur verdampen. Volgens het RIVM kunnen ze vrijkomen uit allerlei producten in huis, zoals verf, schoonmaakmiddelen, luchtverfrissers en bouwmaterialen.

Denk ook aan formaldehyde uit spaanplaat en MDF, en aan zitbanken en matrassen met schuim, een plastic (zoals koudschuim en traagschuim). Daarom reikt onze aanpak verder dan de slaapkamer. Voor wie ook in de woonkamer schone lucht wil, hebben we banken van natuurlijke materialen, zonder lijm, MDF of spaanplaat.

Gestoffeerde hoekbank van Bedaffair met een PFAS-vrije meubelstof van gerecyclede wol.

Waarom stinkt mijn nieuwe matras? De realiteit van off-gassing 

Pak je een nieuw schuimmatras uit, dan ruik je vaak meteen een chemische geur. Veel mensen vragen ons: hoe lang duurt het voordat de geur van een nieuw matras verdwijnt? Dit heet uitdampen. Volgens WaarZitWatIn ruik je vooral VOS als je een nieuw matras uit de verpakking haalt. Het RIVM zegt dat je van veel VOS inademen last kunt krijgen van hoofdpijn, vermoeidheid en geïrriteerde ogen, neus en keel.

Daarnaast komt een klein deel van de matrassen in zeecontainers uit bijvoorbeeld Azië. Die containers worden vooraf met gas behandeld tegen ongedierte, met bestrijdingsmiddelen zoals fosfine, chloorpicrine en 1,2-dichloorethaan. Volgens het RIVM kunnen matrassen nog lang daarna resten van die middelen afgeven. Zembla maakte er in 2009 de uitzending 'Gifcontainers' over.

Hoe lang moet je een nieuw matras luchten? WaarZitWatIn adviseert minstens 72 uur, het liefst buiten of in een goed geventileerde ruimte. Maar waarom zou je kiezen voor een matras met schuim dat eerst moet uitdampen? Je lichaam heeft de nacht nodig om te herstellen.

Van acute klachten naar een chronisch gevaar: PFAS

Het chemische verhaal stopt niet bij VOS. VOS dampen na verloop van tijd uit, zeker als je goed ventileert. PFAS niet: veel PFAS breken nauwelijks af.

Er zijn gestoffeerde bedden, boxsprings en banken met een coating die ze 'easy-care' of 'vlekvrij' maakt. Zulk textiel kan door slijtage vezels met PFAS verliezen. Lees meer in ons blog Zit er PFAS in jouw matras?

Volgens het RIVM hebben bijna alle Nederlanders meer PFAS in hun bloed dan de gezondheidskundige grens. PFAS kunnen het immuunsysteem minder goed laten werken en hebben invloed op het cholesterol en de lever. De meeste PFAS krijgen we binnen via eten en drinkwater. Elke bron die je zelf kunt vermijden, telt.

Gestoffeerd bed van Bedaffair met een PFAS-vrije meubelstof van gerecyclede wol.

Waarom een matras zonder gifstoffen essentieel is voor herstel

Wie een nieuw bed zoekt, vraagt zich vaak af: wat is volgens de Consumentenbond het beste matras? De Consumentenbond test onder meer ondersteuning, comfort, vochtdoorlatendheid en levensduur. Op schadelijke stoffen testen ze niet; de Duitse Stiftung Warentest doet dat wel. Een matras dat 'Beste uit de Test' is, kan dus helemaal bestaan uit polyurethaanschuim, een plastic (zoals koudschuim en traagschuim).

Een matras zonder gifstoffen is voor ons geen luxe, maar een bewuste keuze voor je gezondheid. Wat is de invloed van je matras op je gezondheid? Tijdens je slaap herstelt je lichaam van de dag. Hoe minder stoffen je daarbij inademt, hoe beter. Lees ook waarom PFAS een risico is voor je gezondheid.

De gezondheidsvoordelen van een gezond matras in jouw slaapkamer

Een gezond matras doet meer dan alleen schadelijke stoffen weglaten. Een droog bedklimaat helpt je om door te slapen. Schuim, een plastic (zoals koudschuim en traagschuim), isoleert en houdt vocht vast. Dat kan zorgen voor klamme nachten en meer zweten.

Bij Bedaffair gebruiken we onder andere biologisch katoen, biologische wol, hennep en paardenhaar. Deze materialen nemen vocht op en geven het weer af aan de lucht. Zo blijft je bed droog. Huisstofmijt houdt juist van warmte en vocht.

Hoe herken je een écht gezond matras zonder gifstoffen?

In een markt vol greenwashing is het lastig om door de bomen het bos te zien. Veel merken noemen zich duurzaam omdat de hoes van bamboe is, of omdat er wat gerecycled polyester in zit, een plastic (zoals het pet van petflessen). Maar als de kern van dat bed nog steeds uit verlijmd koudschuim bestaat, slaap je er niet gezonder op.

Een écht gezond matras heeft geen schuim van plastic en geen polyester, ook niet in de hoes. Het ondersteunt je wervelkolom goed en stelt je niet bloot aan biociden of chemische vlamvertragers. In ons atelier in Heemstede laten we je zien hoe we onze materialen verwerken.

In onze film zie je hoe wij in de werkplaats een pocketvering matras maken.

In het atelier van Bedaffair laat de beddenmaker zien hoe de natuurlijke materialen in een matras zonder gifstoffen worden verwerkt.

De pure ingrediënten van een gezond matras

Een gezond matras begint bij goede grondstoffen. Voor onze natuurlatex kiezen we altijd een onafhankelijk keurmerk, en de wol, hennep en het katoen van onze pocketvering matrassen hebben het GOTS-keurmerk.

  • Wol, hennep en katoen: biologische Franse merinowol, biologische hennep uit Europa en biologisch katoen, allemaal met het GOTS-keurmerk. Voor onze pocketvering matrassen worden ze verwerkt in de textielstad Tilburg.
  • Paardenhaar: ventilerend paardenhaar van Moosburger uit Oostenrijk.
  • Natuurlatex: 100% natuurlatex zonder synthetische latex, met het keurmerk GOLS, QUL of de eurolatex ECO-standaard.
  • Tijken: bij onze pocketvering matrassen van biologisch katoen. Bij onze natuurlatex matrassen, afhankelijk van het model, van gebreid of geweven biologisch katoen of van tencel, een vezel die van hout wordt gemaakt. Nooit van polyester.

Gifvrij matras & Gifvrije matrassen: De Bedaffair standaard voor een gezond matras

Er wordt steeds vaker gezocht op gifvrij matras en gifvrije matrassen. Dat stemt ons hoopvol: de consument wordt kritischer. Bij Bedaffair geloven we niet in het omsmelten van chemisch afval onder de noemer circulariteit.

Het RIVM pleit voor Safe-by-Design: veiligheid al meenemen bij het ontwerp van een matras, zodat het later ook veilig te recyclen is. Zo werken wij eigenlijk al sinds 1994. Onze handgemaakte pocketvering matrassen zijn te repareren en aan te passen aan je veranderende lichaam. Daardoor kunnen ze zo'n 30 jaar mee.

Erkenning voor ons ambacht: toenmalig MKB-voorzitter Jacco Vonhof bezocht ons openbare beddenatelier in Heemstede om lokaal vakmanschap met eigen ogen te zien.

Wil je zelf ervaren hoe een matras zonder gifstoffen voelt, ademt en ruikt, naar wol en hennep in plaats van lijm? Je bent van harte welkom in onze showroom en ons openbare atelier in Heemstede. Kom proefliggen, ontmoet onze beddenmakers en kies een matras waar je jarenlang gezond op slaapt.

Wetenschappelijke verantwoording en bronnen:

Meer weten over waterdicht en vuilafstotend textiel? Onderzoeksartikel over NVWA-resultaten en de impact van PFAS.